10 rzeczy, których możemy nauczyć się od malezyjskiego “ZUSu”. I jeszcze jedna – bardzo ważna

Na zaproszenie firmy EGZOTech pojechałam do Malezji  oglądać jeden z najnowocześniejszych ośrodków rehabilitacyjnych w tej części świata. I nie zawiodłam się.

a to jest wjazd do tego ośrodka zajmującego się przywracaniem sprawności osobom z niepełnosprawnosciami joanna tokarska fizjopozytywna

Pusat Rehabilitasi PERKESO Sultan Nazrin Shah w Ipoh to ogromny, nowoczesny kompleks rehabilitacyjny. Kosztował prawie miliard ringgitów malezyjskich (czyli mniej więcej tyle samo – licząc w złotówkach), może przyjąć setki pacjentów jednocześnie, ma neurorobotykę, cybernetykę, rehabilitację zawodową, część medyczną, hotel, rehabilitację wodną i całe zaplecze związane z powrotem do pracy. Zaczął działać „na pół gwizdka” w lipcu 2025 roku, a oficjalnie został otwarty w czerwcu 2026 roku.

I bardzo łatwo byłoby wrócić z takiego miejsca z wnioskiem: „W Polsce też potrzebujemy ośrodka za miliard”.

Nie do końca. Po pierwsze, nie wiem, czy potrzebujemy. Po drugie, raczej szybko go nie zbudujemy. Po trzecie – i to jest dla mnie najciekawsze – część rzeczy, które zobaczyłam w Malezji, wcale nie wymaga miliarda monet.

Owszem, pewnie rehabilitacja w Polsce wymaga dofinansowania, ale moim zdaniem na pierwszym miejscu jest zmiana sposobu myślenia o tym, czym właściwie ona jest.

Bo jeśli rehabilitację rozumiemy jako „pacjent był na oddziale”, to mamy kłopot.

WHO definiuje rehabilitację znacznie szerzej:

jako działania mające poprawić funkcjonowanie człowieka w interakcji z jego środowiskiem i umożliwić mu możliwie samodzielne, satysfakcjonujące życie. WHO

I dokładnie to zobaczyłam w Malezji.

Nie twierdzę, że wszystko robią tam idealnie. W kilku miejscach nadal mam więcej pytań niż odpowiedzi. Ale jest co najmniej dziesięć rzeczy, nad którymi warto się zastanowić.

recepcja i skanowanie bez potrzeby noszenia karty ze sobą

1. Aktywność pacjenta to coś innego, niż czas spędzony z terapeutą

Jedna z rzeczy, które najbardziej mnie tam zaintrygowały, początkowo wręcz mi się liczbowo nie zgadzała.

Fizjoterapeuci deklarowali, że mają około 20–25 pacjentów dziennie. Jednocześnie założenie jest takie, że pacjenci realizują nawet kilka godzin rehabilitacji dziennie.

Czyżby malezyjska doba miała więcej godzin niż polska?

Odpowiedź jest taka, że rehabilitacja pacjenta nie jest tam utożsamiana z czasem spędzonym 1:1 z fizjoterapeutą. Pacjent ma indywidualną terapię wtedy, kiedy jej rzeczywiście potrzebuje.

terapia na takim ekranie to jest dopiero przywracanie sprawnosci

Ale poza tym pracuje samodzielnie, pod nadzorem, w grupie, korzysta z odpowiednio przygotowanych stanowisk, robotyki, terapii zajęciowej i innych elementów programu. Innymi słowy gro pracy pacjent wykonuje sam.

Oczywiście ma ku temu stworzone fantastyczne warunki, ale główna siła napędowa jest jego. Co szczególnie mnie zafascynowało, to deklaracje fizjoterapeutów, że ich pacjenci są bardzo zmotywowani, oni chcą wyzdrowieć. How cool is that!

inna forma terapii z wykorzystaniem urządzeń, pacjent a zabiegi są robione przez maszynę robi to co ma do roboty pod czujnym okiem fizjoterpaeuty

Może więc warto przestać liczyć, ile minut fizjo spędza z pacjentem, a zacząć pytać, ile  aktywności pacjent wykonał ogółem oraz co można zrobić, żeby te samodzielne były atrakcyjne i bezpieczne? Żeby chciał.

Jeśli masz pomysły na rozwiązania „po polsku” pisz w komentarzach!

inna forma terapii z wykorzystaniem urządzeń, pacjent a zabiegi są robione przez maszynę robi to co ma do roboty pod czujnym okiem fizjoterpaeuty

2. Opiekun – integralna część procesu

W PERKESO obecność opiekuna nie jest traktowana jak kłopot logistyczny. Jeżeli pacjent go potrzebuje, system to uwzględnia. Może to być własny opiekun, a jeżeli pacjent takiej osoby nie ma, placówka zapewnia pomoc.

Tutaj imponująca ciekawostka: tak samo, jak oceniane są potrzeby pacjenta, identycznie oceniane są potrzeby samego opiekuna. Jeżeli wymaga wsparcia, ono również jest elementem programu rehabilitacji.

To jest super ważne, bo u nas nadal dość często opiekun funkcjonuje w systemie mniej więcej tak: przywiezie pacjenta, poczeka, odbierze, a przed wypisem pokażemy mu transfer i powiemy, czego podopieczny nie powinien robić.

Tymczasem wiele wytycznych rehabilitacji mówi wprost o włączaniu rodziny i opiekunów w ocenę, planowanie, cele i cały proces rehabilitacji. Np. te: NICE

Jeżeli wiemy, że po wypisie to właśnie ta osoba będzie pomagała choremu wstawać, ubierać się, wychodzić z domu albo funkcjonować w łazience, dlaczego miałaby uczyć się tego ostatniego dnia? Powinna to robić od początku.

A system powinien równie poważnie pytać, czego potrzebuje pacjent od opiekuna, jak i czego potrzebuje opiekun, żeby tę rolę w ogóle udźwignąć?

3. Home sweet home poza domem

Mam film z pomieszczenia, które zrobiło na mnie większe wrażenie niż niejedna nowoczesna technologia. Stoją tam dwa łóżka. Jedno szpitalne, drugie zwykłe – domowe.

I tyle. Niby nic.

Tylko że właśnie tam można sprawdzić, czy pacjent rzeczywiście potrzebuje łóżka szpitalnego. Można ćwiczyć przejście na zwykłe łóżko. Transfer.

Wstawanie.

Pozycjonowanie.

Można szkolić opiekuna i wiele innych.

łóżka pacjentów

I pomyślałam sobie, że przecież to można zrobić praktycznie wszędzie. Co więcej, można pójść dalej. W takiej przestrzeni można dobierać poduszki, sprawdzić wysokość łóżka, wypróbować poręcz dostawną, uchwyty, kliny, stoliki, rozwiązania związane z oświetleniem czy sterowaniem otoczeniem.

Pacjenci przecież ciągle pytają się nas, co kupić. A my czasami próbujemy odpowiedzieć na pytanie o sen, transfer i funkcjonowanie w sypialni… stojąc obok kozetki w gabinecie.

No błagam.

Taka domowa przestrzeń do treningu funkcjonalnego nie wymaga ogromnych nakładów. Potrzeba kilku zwykłych mebli i pomysłu. 

Czy w twoim miejscu pracy sprawdziloby się takie rozwiązanie?

4. Terapia zajęciowa

Mam wrażenie, że w Polsce nadal trochę taplamy się w stereotypie, gdzie terapeuta zajęciowy kojarzy się z pracami manualnymi przy stoliku. Tymczasem prawdziwa terapia zajęciowa nie polega na tym, żeby pacjent miał co robić aka – na zajęciu mu czasu.

fizjoterapia zajęciowa takich zwykłych czynności, jednak po chorobie, wypadku, powrót do sprawności

Polega na tym, żeby mógł robić rzeczy, z których składa się jego prawdziwe życie.

Jeżeli chce robić pranie – idziemy do pralki.

Jeżeli chce przygotowywać jedzenie – potrzebujemy kuchni.

Jeżeli musi się samodzielnie ubierać – ćwiczymy ubieranie.

Jeżeli korzysta z telefonu albo komputera – to również może być przedmiot terapii.

Jeżeli prowadził dom – ćwiczymy prowadzenie domu.

To brzmi banalnie, dopóki nie popatrzymy na to, ile terapii nadal odbywa się w sztucznie skonstruowanym środowisku terapeutycznym. Wytyczne NICE zalecają bardzo wczesne włączanie terapii zajęciowej właśnie w ocenę ADL, sprzętu i adaptacji, a później w powrót do aktywności, pracy i uczestnictwa. NICE

I tu już dochodzimy do problemu systemowego. Potrzebujemy terapeutów zajęciowych nie tylko na wybranych oddziałach. Potrzebujemy ich ambulatoryjnie, w domu pacjenta, w orzecznictwie – w całym systemie.

Bo trudno przywracać człowieka do normalnego życia, jeśli właściwie nie mamy w systemie osoby, której głównym zadaniem jest praca nad jego codziennymi czynnościami.

Zapytałam dziewczyny z Fundacji Dobra Terapia – Marysię i Magdę 

Jak powinna dziś wyglądać nowoczesna terapia zajęciowa w rehabilitacji i czego najbardziej brakuje w polskim systemie, żeby pacjent rzeczywiście wracał do codziennych aktywności?

MiM: To czego dziś brakuje w rehabilitacji neurologicznej to monitorowanie pacjenta w jego środowisku po wyjściu ze szpitala. W niewielu miejscach na oddziałach szpitalnych, można odwzorować warunki w jakich pacjent na codzień funkcjonuje – wtedy  terapia opiera się na aktywnościach w kuchni, łazience czy na nauce aktywności samoobsługowych. Jednak aby pacjent realnie wracał do tych codziennych aktywności ważne jest wykonywanie ich również po zakończeniu rehabilitacji szpitalnej.

terapeutki zajęciowe magda i maria są specjalistkami w tym co robią, były gościniami na fizjopozytywnych

Terapia zajęciowa w Polsce wciąż jest dziedziną rehabilitacji nie docenianą i nie traktowaną jako kompleksowy element rehabilitacji neurologicznej.

W Polsce brakuje szerszego spojrzenia na proces rehabilitacji, w wielu przypadkach pacjent, który poprawił się motorycznie czy poznawczo, mimo wszystko nie wraca do życia społecznego czy zawodowego, które wiódł przed zachorowaniem.

Wtedy powinna być dostępna pomoc terapeuty zajęciowego, który kompleksowo zajmuje się usprawnianiem pacjenta, wdraża adaptacje, współpracuje z rodziną, aktywizuje pacjenta społecznie i zawodowo.

5. Powrót do społeczeństwa – nie wypis

Tu zaczyna się część, która podoba mi się najbardziej. Przestajemy pytać, czy pacjent chodzi, a zaczynamy, co musi się wydarzyć, żeby ten człowiek „wyszedł do ludzi”.

Bo powodów wykluczenia może być przecież mnóstwo.

Dla jednego problemem będzie ręka.

Dla drugiego trzecie piętro bez windy.

Dla trzeciego brak transportu.

Dla czwartego to, że rano nie ma kto pomóc mu się ubrać i przesiąść na wózek.

Ktoś będzie potrzebował podnośnika.

Ktoś elektrycznego wózka.

Ktoś dwa razy w tygodniu transportu na zajęcia.

Ktoś adaptacji mieszkania. A ktoś być może przede wszystkim ludzi.

I tego nie da się ustalić bez wcześniejszego porządnego wywiadu. Jak wyglądało życie przed chorobą? Z kim pacjent mieszka? Co robił? Co było dla niego ważne? Dokąd wychodził? Jakie miał role społeczne? Jak wygląda jego otoczenie?

Bo można fantastycznie usprawnić człowieka, a potem wypisać go do miejsca, z którego nie będzie w stanie wyjść.

WHO coraz wyraźniej mówi o funkcjonowaniu jako jednym z kluczowych wymiarów zdrowia, a nie tylko o chorobowości i śmiertelności. WHO

To szczególnie ważne, kiedy zaczynamy rozmawiać o samotności i izolacji społecznej, które są realnym problemem zdrowotnym. Także powrót do społeczeństwa powinien być planowany równie świadomie jak nauka chodzenia.

6. Praca

PERKESO jest systemem ubezpieczeń społecznych (jak u nas ZUS), więc powrót do pracy jest jednym z głównych celów rehabilitacji. I to widać na każdym kroku.

Pacjenci mogą uczestniczyć w szkoleniach zawodowych. Uczyć się nowych kompetencji. Widziałam zajęcia związane między innymi z grafiką komputerową, gastronomią czy pracą w kawiarni, a nawet naprawą elektrycznych samochodów.

inna forma terapii z wykorzystaniem urządzeń, pacjent a zabiegi są robione przez maszynę robi to co ma do roboty pod czujnym okiem fizjoterpaeuty przyuaczanie do zaowdu elektronika jakies proste naprawy nauka

Pacjenci mogą w takich pracowniach ćwiczyć dokładnie to, co robią zawodowo. [Czy ja wspomniałam, że oni są na maksa zmotywowani i cieszą się, że mogą ćwiczyć?]

I można powiedzieć, że  przecież nie będziemy budować w każdym polskim ośrodku warsztatu i robić z pacjentów mechaników. Oczywiście, że nie. Tu bardziej chodzi o zasadę, że jeśli człowiek chce wrócić do pracy, rehabilitacja powinna go do tej pracy przygotowywać.

Jeśli pracuje przy komputerze, trzeba sprawdzić, czy potrafi go obsłużyć, jak długo jest w stanie się skuoić, jak działa jego uwaga, wzrok, precyzja ręki, komunikacja, męczliwość.

A jeżeli dotychczasowej pracy nie może już wykonywać, wtedy trzeba pomyśleć o przekwalifikowaniu. I tu w Polsce wcale nie startujemy od zera. Mamy PFRON, urzędy pracy, szkolenia, projekty unijne, szkoły branżowe, firmy szkoleniowe i oczywiście pracodawców.

Problem polega raczej na tym, że rehabilitacja medyczna i aktywizacja zawodowa żyją u nas w dwóch różnych światach,  a pacjent musi w tych uniwersach odnaleźć się samodzielnie.

Być może więc nie potrzebujemy nowych instytucji, a kogoś, kto skoordynuje proces i odpowie na pytanie „co trzeba zrobić już dziś, żeby za pół roku żyć godnie pomimo choroby?”

7. Brum brum

To jest jeden z tematów, które od dawna budzą sporo kuluarowych dyskusji – zwłaszcza w świecie neurorehabilitacji: prowadzenie samochodu po “incydencie”.

nauka obsługi pojazdu w celu przystosowania i powrotu osoby do najlepszej wersji siebie
inna forma terapii z wykorzystaniem urządzeń, pacjent a zabiegi są robione przez maszynę robi to co ma do roboty pod czujnym okiem fizjoterpaeuty
Ciekawostka: te urządzenia są produkcji malezyjskiej, co napawa ośrodek dumą.

Mamy pacjentów, którzy mają zaburzenia pola widzenia, uwagi, zaniedbywanie stronne, problemy poznawcze czy wyraźnie wydłużony czas reakcji, a nadal mają prawo jazdy. I nawet czasem rodzina mówi: „On jeździ. My się boimy, ale nie jesteśmy w stanie go przekonać”.

Z drugiej strony mamy pacjentów, którzy mogliby prowadzić bezpiecznie po odpowiednim treningu albo po dostosowaniu pojazdu, ale boją się w ogóle poruszyć ten temat, bo „jeszcze mi zabiorą prawko”.

To nie jest dobry system. Dobry system powinien oferować: ocenę możliwości tu i teraz → ewentualny trening w wypadku deficytów  → konieczne adaptacje pojazdu.

To wszystko w PERKESO robione jest w jednym miejscu.  Specjaliści w tej dziedzinie, najpierw oceniają pacjenta, potem prowadzą reedukację jego umiejętności, a na końcu (jeśli jest taka potrzeba) dokonują koniecznych adaptacji jego własnego samochodu, która jest przystępna cenowo ze względu na dofinansowania z systemu.

Jest się czym inspirować, nieprawdaż?

8. Zlecenie na sprzęt to za mało

W Polsce mamy sporo możliwości refundowania różnego rodzaju sprzętów. NFZ finansuje między innymi ortezy, protezy, wózki, kule czy balkoniki, a określone zlecenia mogą wystawiać również fizjoterapeuci. NFZ

Do tego dochodzą różne programy PFRON i rozwiązania samorządowe. Czyli znowu: część narzędzi mamy.

komfortka dla osob z niepelnospranościami jest czymś wspaniałym, a dla osób które nie mają na tyle siły żeby przejść samodzielnie, jest tutaj podnośnik sufitowy na szynach, który umożliwia trasfer na ubikację, leżankę i na wózek

Problem polega na tym, jak to jest zorganizowane.

Posłużę się moją ukochaną neurologią. Jeśli pacjent po ciężkim udarze wraca w piątek do domu, a w poniedziałek rodzina zaczyna zastanawiać się, gdzie zdobyć podnośnik, jak załatwić wózek i czy łóżko zmieści się w pokoju, to chyba coś poszło nie tak.

Ocena potrzeb sprzętowych powinna zaczynać się jeszcze podczas pobytu na rehabilitacji. Pacjent powinien te sprzęty wypróbować, a opiekun nauczyć się ich używać.

Jeżeli konieczna jest adaptacja domu, proces ten powinien ruszyć odpowiednio wcześnie (przed wypisem). Jeśli do uzyskania określonego wsparcia potrzebne jest orzeczenie o niepełnosprawności, również warto zastanowić się, czy można rozpocząć procedurę odpowiednio wcześnie.

Wytyczne NICE wprost zalecają rozpoczynanie odpowiednio wcześnie procedur dotyczących finansowanego sprzętu, bo oczekiwanie na niego może opóźniać bezpieczny powrót do domu. NICE

Mój ideał?

Wypis oznacza: dom jest gotowy na pacjenta, a nie: „Tu ma pani pięć skierowań. Powodzenia”.

9. Koordynator rehabilitacji (nie. nie twój szef)

I tu dochodzimy do osoby, której bardzo brakuje mi w naszym systemie. Koordynatora rehabilitacji. I nie mam na myśli osoby kierującej pracą fizjoterapeutów na oddziale.

Chodzi o kogoś, kto widzi całość sytuacji pacjenta, zna system opieki zdrowotnej „od podszewki”  i wie, co ma się wydarzyć krok po kroku.

Rehabilitacja. Sprzęt. Dom. Opiekun. Orzeczenie. Transport. Terapia ambulatoryjna. Aktywność społeczna. Praca. Kontrole.

Ktoś musi pilnować, żeby te rzeczy nie istniały wyłącznie w dokumentacji.

I to nie jest moja fantazja. NICE zaleca przy złożonych potrzebach wyznaczenie konkretnego „rehabilitation coordinator” lub „key worker” możliwie wcześnie, a po wypisie zapewnienie jednego punktu kontaktu dla pacjenta, żeby nie błądził po systemie. NICE

inna forma terapii z wykorzystaniem urządzeń, pacjent leży na leżance w wygodnej pozycji a zabiegi są robione przez maszynę pod czujnym okiem fizjoterpaeuty

I bardzo podoba mi się jeszcze jeden element. Kontakt z pacjentem nie kończy się wraz z przekroczeniem przez niego drzwi oddziału. Po kilku tygodniach ktoś powinien zapytać, czy rehabilitacja naprawdę ruszyła?

Czy wózek dotarł? Czy pacjent rzeczywiście wychodzi z domu? Czy rodzina sobie radzi? Czy są jakieś trudności?

Bo nawet przy dostępie do najbardziej zaawansowanej technologii może się okazać, że to człowiek, który zadzwoni i sprawdzi, jak jest, będzie kluczem do sukcesu.

10. Miara miarą rehabilitacji

Ostatnia rzecz to dane. My dużo mierzymy, tylko nie zawsze to, co najbardziej interesuje pacjenta. Możemy zmierzyć siłę, chód, zakres ruchu, równowagę. To wszystko oczywiście ma sens.

Ale potem chciałabym jeszcze wiedzieć, czy ten człowiek mieszka w domu, czy wychodzi, czy potrzebuje mniej pomocy, czy wrócił do swojej roli rodzinnej, czy spotyka ludzi, czy wrócił do pracy, itp.

Najnowsze wytyczne AHA/ASA dotyczące rehabilitacji po udarze rekomendują standaryzowane pomiary nie tylko na poziomie funkcji, ale także aktywności i uczestnictwa, oraz okresową ocenę pacjenta również po zakończeniu rehabilitacji. professional.heart.org

Bo dopiero tutaj zaczyna się prawdziwa zabawa z danymi.

to jest nowoczesny ugul na miarę 21 wieku. cwiczenia fizjoterapia w odciązeniu nadal jest bardzo dobra

Bo jeżeli zbieramy dene tysięcy pacjentów, możemy zacząć odpowiadać na pytania:

Które modele rehabilitacji działają?

Na kogo?

Ile kosztują?

Czy intensywniejsza terapia zmniejsza późniejszą potrzebę opieki?

Czy zapewnienie transportu jest tańsze niż wieloletnia izolacja i zależność?

trening na równowagę coś wspaniałego dla osób z niepełnosprawnościami, stanie na piłce możliwosć podtrzymania się dzięki poręczą

Czy jeśli opiekun może wrócić do pracy, inwestycja w pomoc domową zaczyna się zwracać?

I nie, nie chodzi o to, żebyśmy wartość człowieka liczyli wysokością podatku, który wpłaca do budżetu. Osoba po osiemdziesiątce prawdopodobnie nie wróci do pracy, ale może dzięki dobrej rehabilitacji przez kolejne dziesięć lat przeżyje samodzielnie, będzie wychodzić z domu, spotykać ludzi i potrzebować znacznie mniej pomocy. I to też jest efekt. To też jest wartość. I to też można mierzyć.

I jeszcze jedna rzecz. Największa

Kiedy wchodzi się do takiego ośrodka jak PERKESO, pierwszą rzeczą, którą się zauważa, są technologie. Roboty, egzoszkielety, ogromne przestrzenie, sprzęt, którego większość z nas w Polsce nigdy nie widziała w jednym miejscu.

Tylko że po kilku godzinach zaczęłam dochodzić do wniosku, że najciekawsze w tym ośrodku wcale nie są super technologie. Najciekawsze jest to, że ktoś spróbował pomyśleć o całej drodze człowieka.

Nie: choroba → rehabilitacja → wypis.

Tylko:

choroba → odzyskanie funkcji → codzienne życie → dom → opiekun → mobilność → społeczeństwo → praca → dalsze funkcjonowanie.

urządzenie z egzotech które ma pomóc osobom ćwiczyć kończyny

I nagle okazuje się, że robot jest jednym z narzędzi pośrodku tej drogi. Użytecznym, ale wciąż, “trybikiem”.

Możemy sobie oczywiście powiedzieć: „Malezja wybudowała ośrodek za prawie miliard ringgitów. Nas na to nie stać”. Być może.

Ale zwykłe łóżko obok łóżka szpitalnego nie kosztuje miliarda. Pralka nie kosztuje miliarda. Włączenie opiekuna w proces rehabilitacji nie kosztuje miliarda. Połączenie rehabilitacji z istniejącym szkoleniem zawodowym nie kosztuje miliarda. Telefon do pacjenta trzy miesiące po wypisie też nie kosztuje miliarda.

sala do gry
ściana wspinaczkowa a w zasadzie kmpleks ścian do wspinaczki

I dlatego nie chciałabym kopiować PERKESO jeden do jednego.

Chciałabym skopiować sposób zadawania pytań.

„Czego ten konkretny człowiek potrzebuje, żeby naprawdę wrócić do życia?”

Niektóre rzeczy możemy wdrożyć jutro, inne wymagają współpracy różnych instytucji, a jeszcze inne decyzji systemowych i politycznych.

Ale najpierw trzeba w ogóle zacząć zadawać właściwe pytania. Bo można mieć bardzo dużo sprzętu i nadal prowadzić bardzo fragmentaryczną rehabilitację, a można nie mieć ani jednego egzoszkieletu i zrobić dla powrotu człowieka do życia zaskakująco dużo.

I chyba to jest najważniejsza rzecz, którą przywiozłam z Malezji.

Kończyna górna po udarze

Sprawdź, jak ogarnąć udarową rękę – realistycznie i bez stresu.

Znajdź swój termin szkolenia

Kończyna dolna po udarze

Zaplanuj terapię KD tak, by twój pacjent się poprawił.

Znajdź swój termin szkolenia

Wczesna rehabilitacja po udarze

Prowadź mądrą terapię od pierwszych dni, nie działaj po omacku!

Znajdź swój termin szkolenia

Neurogeriatria

Zainspiruj się! Neuro-seniorzy są super!

Znajdź swój termin szkolenia

Głowa i tułów po udarze

Poznaj sposoby na kompleksową terapię obszaru głowy i tułowia po udarze. 

Znajdź swój termin szkolenia

Relacje z Malezji zobaczysz w podpiętych relacjach na Instagramie

Poznaj inne moje artykuły

FAQ. Czego możemy nauczyć się od malezyjskiego PERKESO?

Poniżej zebrałam najważniejsze pytania po wizycie w malezyjskim ośrodku PERKESO. Nie po to, żeby powiedzieć: zbudujmy w Polsce dokładnie to samo, tylko żeby zadać dużo ciekawsze pytanie. Co możemy zrobić już teraz, bez miliarda ringgitów, żeby rehabilitacja naprawdę pomagała człowiekowi wrócić do życia?

Czym jest malezyjski PERKESO?

PERKESO to malezyjski system ubezpieczeń społecznych, trochę jak nasz ZUS, ale w tym tekście najważniejszy jest jego ogromny ośrodek rehabilitacyjny w Ipoh. To miejsce z robotyką, rehabilitacją zawodową, częścią medyczną, hostelem, terapią wodną i zapleczem do powrotu do pracy. Łatwo zachwycić się sprzętem. Tylko że najciekawsze wcale nie są roboty. Najciekawsze jest myślenie o całej drodze pacjenta.

Czy Polska potrzebuje ośrodka rehabilitacyjnego za miliard?

Niekoniecznie. Oczywiście rehabilitacja w Polsce potrzebuje pieniędzy, sprzętu i lepszej organizacji. Ale nie wszystko wymaga budowania wielkiego kompleksu za miliard. Zwykłe łóżko obok łóżka szpitalnego, pralka do treningu codziennych czynności, włączenie opiekuna w terapię, telefon do pacjenta po wypisie albo koordynator rehabilitacji nie kosztują miliarda. A mogą zmienić bardzo dużo.

Co jest najważniejszą lekcją z malezyjskiego ośrodka?

Najważniejsza lekcja jest taka, że rehabilitacja nie powinna kończyć się na pytaniu, czy pacjent zrobił ćwiczenia. Trzeba zapytać, czy ten człowiek może wrócić do życia. Do domu, pracy, rodziny, ról społecznych, wychodzenia z mieszkania, samodzielności albo mniejszej zależności od innych. Bo można poprawić zakres ruchu i nadal wypisać pacjenta do miejsca, z którego nie będzie w stanie wyjść. No błagam.

Dlaczego aktywność pacjenta to nie tylko czas z fizjoterapeutą?

Bo rehabilitacja nie musi oznaczać wyłącznie pracy jeden na jeden z terapeutą przez określoną liczbę minut. Pacjent może pracować samodzielnie, w grupie, przy stanowiskach, z wykorzystaniem technologii, terapii zajęciowej albo zadań funkcjonalnych. Fizjoterapeuta nadal jest ważny, ale nie musi być jedynym silnikiem całego procesu. Czasem warto przestać liczyć tylko minuty terapii, a zacząć liczyć realną aktywność pacjenta.

Dlaczego opiekun powinien być częścią rehabilitacji?

Bo po wypisie to bardzo często opiekun pomaga pacjentowi wstać, ubrać się, przesiąść, wyjść z domu, skorzystać z łazienki albo zorganizować dzień. Jeśli ta osoba ma potem dźwigać codzienność, nie powinna uczyć się wszystkiego ostatniego dnia przy wypisie. Opiekun też ma swoje potrzeby, ograniczenia, zdrowie i pytania. System powinien pytać nie tylko, czego pacjent potrzebuje od opiekuna, ale też czego opiekun potrzebuje, żeby tę rolę udźwignąć.

Po co w rehabilitacji zwykłe łóżko, pralka albo kuchnia?

Bo człowiek nie wraca po rehabilitacji na kozetkę w gabinecie. Wraca do domu. Do łóżka, kuchni, łazienki, pralki, telefonu, komputera, światła, progów, szafek i całej tej codziennej logistyki. Dlatego przestrzeń treningowa przypominająca dom ma ogromny sens. Można sprawdzić transfer, wysokość łóżka, dobór poduszki, poręcz, stolik, oświetlenie i rozwiązania, które później naprawdę będą używane.

Czym powinna być nowoczesna terapia zajęciowa?

Nowoczesna terapia zajęciowa nie polega na tym, żeby pacjent miał czym zająć czas. Polega na tym, żeby mógł robić rzeczy, z których składa się jego prawdziwe życie. Jeśli chce robić pranie, idziemy do pralki. Jeśli chce gotować, potrzebujemy kuchni. Jeśli korzysta z telefonu albo komputera, to też może być terapia. Trudno przywracać człowieka do codzienności, jeśli ćwiczymy wszystko, tylko nie jego codzienność.

Dlaczego rehabilitacja powinna obejmować powrót do pracy?

Bo dla wielu osób praca jest częścią normalnego życia, niezależności i tożsamości. Jeśli pacjent chce wrócić do pracy przy komputerze, trzeba sprawdzić nie tylko rękę, ale też uwagę, wzrok, męczliwość, komunikację, precyzję i realne warunki pracy. Jeśli nie może wrócić do dawnego zawodu, trzeba myśleć o przekwalifikowaniu. Problem w Polsce często nie polega na całkowitym braku narzędzi, tylko na tym, że rehabilitacja medyczna i aktywizacja zawodowa żyją w dwóch różnych światach.

Dlaczego samo zlecenie na sprzęt to za mało?

Bo sprzęt musi pasować do człowieka, domu, opiekuna i realnego sposobu funkcjonowania. Jeśli pacjent wychodzi ze szpitala, a rodzina dopiero po wypisie zaczyna szukać podnośnika, wózka albo łóżka, to coś poszło nie tak. Ocena potrzeb sprzętowych powinna zaczynać się wcześniej. Pacjent powinien sprzęt wypróbować, a opiekun nauczyć się go używać. Wypis powinien oznaczać: dom jest gotowy na pacjenta, a nie: powodzenia w kolejce po pięć formularzy.

Po co koordynator rehabilitacji?

Po to, żeby ktoś widział całość, a nie tylko jeden fragment. Rehabilitacja, sprzęt, dom, opiekun, orzeczenie, transport, dalsza terapia, aktywność społeczna, praca i kontrole nie mogą istnieć wyłącznie w dokumentacji. Pacjent nie powinien po wypisie błądzić po systemie jak po labiryncie z kiepskim oświetleniem. Koordynator albo jeden punkt kontaktu mógłby sprawdzić, czy wózek dotarł, czy rodzina sobie radzi i czy rehabilitacja naprawdę ruszyła.

Jaki jest najprostszy wniosek z tekstu o PERKESO?

Najprostszy wniosek jest taki: nie musimy kopiować Malezji jeden do jednego. Warto skopiować sposób zadawania pytań. Nie tylko: jaką terapię zrobić? Ale: czego ten konkretny człowiek potrzebuje, żeby wrócić do życia? Czasem odpowiedzią będzie robot. Czasem podnośnik. Czasem opiekun. Czasem praca. Czasem telefon trzy miesiące po wypisie. I właśnie ta cała droga, a nie sam sprzęt, jest najciekawsza.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *