Czy orteza osłabia mięśnie? Fakty i mity o ortezach w neurologii

Czy orteza osłabia mięśnie? Fakty i mity o ortezach w neurologii

Czy orteza osłabia mięśnie? Fakty i mity o ortezach w neurologii

„Nie zakładaj ortezy, bo osłabną ci mięśnie.”

To zdanie wciąż funkcjonuje nie tylko wśród pacjentów, ale też wśród medyków. Czy jednak jest prawdziwe? Rozprawmy się z tym tematem raz na zawsze[1].

Skąd w ogóle taki zamysł? Tak na pewno, to nie wiem, ale mam pewna teorię. Mówiąc o ortezie na myśl przychodzi prosta analogia: orteza = usztywnienie, a usztywnienie, to taki prawie gips. A przecież wszyscy wiemy, jak wygląda noga po wyjęciu z gipsu – jest chuda, owłosiona i …słaba.

Tyle, że zastosowanie usztywnienia w ortopedii (np. przy złamaniach) zasadniczo różni się od zastosowania ortez w neurologii (np. przy opadającej stopie).

Patrząc od strony nauki, nie ma dowodów, że orteza „z definicji” osłabia mięśnie u osób z problemem neurologicznym. Raczej pomaga poprawić bezpieczeństwo i parametry chodu (np. przy opadającej stopie), o ile jest dobrze dobrana, a jej używanie przemyślane. 

W neurologii orteza ma wspierać funkcję i bezpieczeństwo ruchu — nie zastępować rehabilitację.

Skąd się wziął mit „osłabienia”?

Być może mit „orteza osłabia” bierze się utożsamiania ich z unieruchomieniem takim jak gips po złamaniu. W unieruchomieniu po urazach celem jest ograniczenie ruchu, więc spadek siły jest oczywistą konsekwencją. W neurologii cel ortezy jest inny: ma pomóc wykonać ruch bezpieczniej i w mniej patologicznym wzorcu. Dlatego zanim ocenimy, czy „osłabia”, trzeba rozdzielić dwa światy: ortopedię i neurologię.

Ortopedia vs neurologia – dlaczego to nie to samo

Czy orteza osłabia mięśnie? Fakty i mity o ortezach w neurologii

W ortopedii mamy prosty zamysł: unieruchamiasz (czyli chronisz) → osłabiasz (jako konsekwencja bezruchu).

W neurologii (np. po udarze albo w SM) z samą kończyną często „mechanicznie” nic złego się nie dzieje – przynajmniej na początku. Główny problem jest gdzie indziej: mięśnie nie dostają właściwych „rozkazów” z układu nerwowego, żeby pracować w odpowiednim czasie i we właściwej sekwencji.

Jak to wygląda w praktyce? Na przykład:

  • mięsień włącza się za późno albo za wcześnie,

  • mięsień nie potrafi się wyłączyć,

  • kilka mięśni napina się naraz i zaczynają sobie przeszkadzać.

W efekcie ruch robi się schematyczny, „nieładny” i kosztowny energetycznie. Mózg próbuje jakkolwiek zrealizować zadanie, które człowiek chce wykonać – nawet jeśli odbywa się to kosztem jakości wzorca ruchu.

W tym kontekście orteza nie tyle „odbiera pracę mięśniom”, co pomaga wykonać ruch bezpieczniej i w mniej patologicznym ustawieniu, w sytuacji gdy kontrola nerwowo-mięśniowa jest zaburzona.

„Nie pracują? Trzeba ćwiczyć!” – powie wiele osób. „Jak będzie chodził, to będzie ćwiczył podnoszenie stopy i ta stopa się wyćwiczy.”
Ale czy na pewno?

Dla mnie to trochę jak z lampką: możesz naciskać guzik w nieskończoność, ale jeśli “nie ma prądu” (czyli kontrola nerwowa jest zaburzona), efekt nie pojawi się (ewentualnie popsujesz ten nieszczęsny guzik).

Czy orteza osłabia mięśnie? Fakty i mity o ortezach w neurologii Rysunek lampki biurkowej bez prądu i palca naciskającego guzik. Dymki: ‘Jak będziesz dużo razy naciskać ten guzik, lampka się zapali!’ oraz ‘Tak bez prądu?’.
Same próby wykonywania ruchu nie „uczą” właściwego wzorca, jeśli u źródła problemu leży zaburzona kontrola nerwowa.

I właśnie dlatego w neurologii kluczowe jest nie tylko “ile razy powtarzam”, ale co dokładnie utrwalam w tych powtórzeniach.

Dlaczego powtarzanie ruchu nie zawsze przekłada się na funkcję

Czy orteza osłabia mięśnie? Fakty i mity o ortezach w neurologii

Zróbmy mały eksperyment myślowy. Wyobraź sobie, że przez 4 tygodnie uczysz się grać w tenisa. Codziennie po kilka godzin. Idzie ci super i twój trener jest naprawdę zadowolony. Cieszysz się, bo te ćwiczenia mają ci pomóc wygrać gminne zawody o dożywotni wstęp na wszystkie lokalne obiekty kulturalno-sportowe dla ciebie i twojej rodziny. Bardzo chcesz je wygrać.

Nadchodzi TEN dzień. Rozbierasz się, zrzucasz klapki, naciągasz czepek i gramolisz się na samą górę tej kładki z której się skacze. W końcu to zawody… pływackie.

Jeśli w tym momencie – drogi czytelniku – masz mały dysonans i zadajesz sobie pytanie, co się tutaj od… Masz rację – coś jest nie tak. Przecież chcąc wygrać zawody pływackie, trzeba ćwiczyć pływanie, żeby wygrać zawody strzeleckie, trzeba ćwiczyć strzelanie, a żeby wygrać turniej piłki nożnej, trzeba ćwiczyć – tak! – piłkę nożną.

I dokładnie tak samo jest z osobą ze schorzeniem neurologicznym. Jej olimpiadą jest życie, a dyscypliną czynności dnia codziennego. Chcąc zdobyć medal powinna ćwiczyć …prawidłowe wykonywanie tych czynności.

Układ nerwowy utrwala to, co robisz najczęściej

Posłużmy się przykładem z życia: jeżeli osoba z opadającą stopą chodzi bez ortezy, to oczywiście chodzi. Nogi się ruszają, mięśnie pracują, tętno rośnie. Tylko pytanie brzmi: co ona właściwie trenuje? Bo z pewnością nie trenuje prawidłowego chodu – bo go nie powtarza w sposób fizjologiczny[2].

A przecież układ nerwowy uczy się tego, co robimy najczęściej. Nie tego, co powinniśmy robić ani tego, co byśmy chcieli – tylko tego, co faktycznie robimy. Jeśli więc ktoś codziennie chodzi z opadającą stopą bez ortezy, mózg utrwala ruch właśnie w tym wzorcu i zapisuje w pamięci: „tak wygląda chodzenie”.

Problem w tym, że to nie jest chód fizjologiczny, bo brakuje kontroli unoszenia stopy w fazie przenoszenia.

Niestety w praktyce klinicznej obserwujemy rzesze pacjentów z utrwaloną patologią, którą skutecznie „ćwiczyli” miesiącami, a nawet latami

Mózg zapamiętuje to, co robi najczęściej – dlatego jakość chodu na co dzień ma znaczenie.

Mam nadzieję, że przekonałam Cię, że ortezy w neurologii pomagają wykonywać czynności dnia codziennego w sposób bezpieczniejszy i mniej patologiczny.

Co mówi nauka: czy orteza osłabia mięśnie?

Krótka odpowiedź brzmi: nie ma dowodów, że „z definicji” osłabiają. W badaniach na większych grupach pacjentów częściej widzimy: brak pogorszenia, a czasem nawet poprawę aktywacji, siły lub funkcji – pod warunkiem, że orteza jest dobrze dobrana i używana prawidłowo.

Niestety problemem bywa: zły typ ortezy, złe dopasowanie, brak planu terapii, podejście „noś i jakoś to będzie”, albo druga skrajność: totalny zakaz, bo „osłabną mięśnie”. Nawet nie dotykam tematu dostępnościortez seryjnych dla osób z niepełnym zakresem ruchu w kostce. Czy są na sali producenci? Chcemy regulacji tego kąta! 

Metaanalizy pokazują, że u osób po udarze stosujących ortezy obserwuje się poprawę prędkości chodu, równowagi, wytrzymałości i niezależności w funkcjonowaniu, a w wielu ośrodkach na świecie są one standardowym elementem postępowania terapeutycznego. Dlaczego w Polsce jest inaczej?

Co ważne: kiedy w badaniach sprawdzano ten najbardziej „mityczny” wątek, czyli czy długotrwałe używanie ortezy zmniejsza pracę mięśnia piszczelowego przedniego, wyniki wcale tego nie pokazywały. W randomizowanym badaniu (czyli “z tych lepszych”) u osób we wczesnym okresie po udarze po 26 tygodniach stosowania AFO nie stwierdzono spadku aktywności piszczelowego przedniego podczas chodu bez ortezy, a autorzy piszą wprost, że nie ma powodu obawiać się negatywnego wpływu długotrwałego używania AFO na ten mięsień.

Co więcej, niektóre prace sugerują, że orteza może pomagać „porządkować” współpracę mięśni: poprawiać wzorzec skurczu piszczelowego przedniego i zmniejszać niekorzystną kokontrakcję z mięśniem brzuchatym łydki, czyli zbliżać pracę  tych mięśni do fizjologicznego wzorca.

Jasne, są też badania, w których w pojedynczej sesji pewne ustawienia/rodzaje ortez zmieniają aktywność niektórych mięśni (czasem nawet ją obniżają). Tylko że to nadal nie jest „osłabienie mięśni”, tylko zmiana  strategii ich działania, a autorzy sami podkreślają, że do wniosków o długoterminowych efektach potrzebujemy danych pochodzących z dłuższych obserwacji.

W praktyce klinicznej warto też pamiętać, że temat nie dotyczy wyłącznie udaru. W stwardnieniu rozsianym dostępne badania również nie potwierdzają tezy, że ortezy osłabiają mięśnie – częściej raportuje się brak pogorszenia, a czasem poprawę parametrów chodu, jeśli sprzęt jest dobrany prawidłowo i pacjent jest w procesie fizjoterapii.

I na koniec ważny punkt „systemowy”: istnieją wytyczne kliniczne [3], które opisują AFO (oraz FES) jako standardowe narzędzia używane do poprawy funkcji chodu po udarze, podkreślając dobór, cele i monitorowanie stanu funkcjonalnego pacjenta, a nie ideologię „noś cały czas” albo „nie wolno nosić”.

Więc jeśli ktoś mówi „nie noś ortezy, bo osłabniesz”, to warto dopytać: na jakiej podstawie, u kogo, przy jakiej ortezie i z jakim planem terapii? Bo nauka i praktyka nie wspierają prostej reguły „orteza = osłabienie”. Wspierają za to coś dużo mniej efektownego, za to skutecznego: dobór sprzętu + plan leczenia + kontrola efektów = potencjalny sukces.

Czy orteza osłabia mięśnie? Fakty i mity o ortezach w neurologii Rysunek nóg z zaznaczonym owłosieniem i dymkami: „Czemu nie nosisz ortezy?” oraz „Ponoć rosną od niej włosy, a ja nie lubię” – humorystyczne odniesienie do mitów o ortezach.
Orteza nie osłabia mięśni. Ale wiara w mity potrafi skutecznie osłabić decyzję o jej noszeniu.

Orteza w praktyce: korzyści i potencjalne problemy

Skoro już ustaliliśmy, że sama orteza nie „osłabia mięśni z definicji”, warto zejść z poziomu teorii i pochylić się nad praktyką. Nie pytamy więc czy stosować ortezę, tylko kiedy, u kogo i w jakim celu.

Czy orteza osłabia mięśnie? Fakty i mity o ortezach w neurologii

Kiedy orteza może pomóc

Kiedy orteza może przeszkadzać

  • gdy poprawia bezpieczeństwo chodu (mniej potknięć, zaczepiania palcami, lepsze wyniki w testach bezpieczeństwa),

  • gdy zmniejsza kompensacje i  inne patologiczne strategie ruchu,

  • gdy pozwala wydłużyć dystans lub zmniejszyć koszt energetyczny chodzenia,

  • gdy umożliwia bezpieczniejsze funkcjonowanie w czynnościach dnia codziennego.

  • gdy jest źle dobrana (np. zbyt sztywna lub w złym ustawieniu),

  • gdy powoduje ból, otarcia, ucisk,

  • gdy wymusza nowe kompensacje (np. w kolanie lub biodrze),

  • gdy zaburza efekty terapii,

  • gdy noszona “bo sąsiadowi pomogła”, a w rzeczywistości nikt nie wie, czy w ogóle coś poprawia.

W praktyce klinicznej orteza działa najlepiej wtedy, gdy jest integralną częścią planu terapii.

Orteza w neurologii nie jest ani cudownym rozwiązaniem, ani wrogiem rehabilitacji. Jest narzędziem, które w jednych sytuacjach może pomóc, a w innych zaszkodzić, jeśli zostanie użyte bezrefleksyjnie.

Problem zaczyna się wtedy, gdy zastępujemy ocenę kliniczną prostymi hasłami: „noś, bo trzeba” albo „nie noś, bo osłabniesz”. Tymczasem ani nauka, ani praktyka nie wspierają tak uproszczonego myślenia.

Jeśli więc następnym razem usłyszysz, że orteza „na pewno osłabia mięśnie”, warto zapytać:

u kogo, w jakiej sytuacji, z jakim celem w tle i w jakich warunkach.

Bo w neurologii odpowiedź rzadko bywa zero-jedynkowa.

[1] A przynajmniej na ten moment, bo medycyna różne zwroty akcji już widziała i nie wiadomo, co przyniesie przyszłość.

[2] Oczywiście w tym miejscu można dyskutować, kiedy ważniejsza jest jakość, a kiedy funkcja – ale to odrębny temat.

[3] Johnston et al., 2021 – “A Clinical Practice Guideline for the Use of Ankle-Foot Orthoses and Functional Electrical Stimulation Post-Stroke” (Journal of Neurologic Physical Therapy).

Garść literatury dla ambitnych:

Tossini, N., De Sousa Melo, C., De Oliveira, M., Moreira, R., & Serrão, P. (2024). Effect of physical therapy interventions in individuals with primary thumb carpometacarpal osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis. D i sab i l i t y and R eh ab i l i t a t i on, 46, 6251 – 6265. 

Tossini, N., De Sousa Melo, C., De Oliveira, M., Moreira, R., & Serrão, P. (2024).
Effect of physical therapy interventions in individuals with primary thumb carpometacarpal osteoarthritis: A systematic review and meta-analysis. Disability and Rehabilitation, 46, 6251–6265.

Keshavarzi, F., Arazpour, M., Abdollahi, I., Biglarian, A., & Behzadipour, S. (2025).
Effect of local vibration and thoracolumbar orthosis on thoracic kyphosis angle and trunk flexor and extensor muscles in older adults with hyperkyphosis: A randomized controlled trial. Health Science Reports, 8.

Van Duijnhoven, E., Koopman, F., Ploeger, H., Nollet, F., & Brehm, M. (2023).
Effects of specialist care lower limb orthoses on personal goal attainment and walking ability in adults with neuromuscular disorders. PLOS ONE, 18.

Pfeifer, M., Begerow, B., & Minne, H. (2004).
Effects of a spinal orthosis on posture, trunk strength, and quality of life in women with postmenopausal osteoporosis: A randomized trial. American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation, 83, 177–186.

Delafontaine, A., Gagey, O., Colnaghi, S., & Honeine, J. (2017).
Rigid ankle-foot orthosis deteriorates mediolateral balance control and vertical braking during gait initiation. Frontiers in Human Neuroscience, 11.

Daryabor, A., Kobayashi, T., Yamamoto, S., Lyons, S., Orendurff, M., & Baghban, A. (2021).
Effect of ankle-foot orthoses on functional outcome measurements in individuals with stroke: A systematic review and meta-analysis. Disability and Rehabilitation, 44, 6566–6581.

Momosaki, R., Abo, M.,

Watanabe, S., Kakuda, W., Yamada, N., & Kinoshita, S. (2015).
Effects of ankle–foot orthoses on functional recovery after stroke: A propensity score analysis based on the Japan Rehabilitation Database. PLOS ONE, 10.

Hayashi, Y., Yamazaki, K., Komatsu, S., Yamamoto, N., Ueda, S., Sato, K., et al. (2024).
Quadriceps muscle activity during walking with a knee-ankle-foot orthosis is associated with improved gait ability in acute hemiplegic stroke patients with severe gait disturbance. Frontiers in Neurology, 15.

Choo, Y., & Chang, M. (2021).
Effectiveness of an ankle–foot orthosis on walking in patients with stroke: A systematic review and meta-analysis. Scientific Reports, 11.

Daryabor, A., Yamamoto, S., Orendurff, M., & Kobayashi, T. (2020).
Effect of types of ankle-foot orthoses on energy expenditure during walking in individuals with stroke: A systematic review. Disability and Rehabilitation, 44, 166–176.

Sun, J., Syu, Z., Ho, M., & Liu, C. (2025).
Myoelectric analysis of dynamic spring-loaded orthosis training for individuals with stroke. American Journal of Occupational Therapy, 79(3).

Nikamp, C., Hobbelink, M., Van der Palen, J., Hermens, H., Rietman, J., & Buurke, J. (2017).
Providing ankle-foot orthoses in patients with (sub-)acute stroke: Short-term kinematic and spatiotemporal effects and timing. Gait & Posture, 55, 15–22.

Nikamp, C., Rietman, J., Prinsen, E., Hermens, H., & Buurke, J. (2020).
Ankle-foot orthoses in the rehabilitation after stroke: Results of a randomized controlled trial. Biosystems & Biorobotics.

Sahoo, S., & Behera, P. (2022).
Combined effect of dynamic wrist-hand orthosis and therapy on hand grip strength in acute hemiplegic stroke. International Journal of Health Sciences and Research.

González-Bernal, J., De la Fuente-Anuncibay, R., González-Santos, J., Cuesta-Gómez, J., & Cubo, E. (2017).
Efficacy of a dynamic upper-limb orthosis in the chronic phase after stroke: A longitudinal study. Revista de Neurología, 65(5), 209–215.

Neuman, R., Shearin, S., McCain, K., & Fey, N. (2021).
Biomechanical analysis of an unpowered hip flexion orthosis in individuals with and without multiple sclerosis. Journal of NeuroEngineering and Rehabilitation, 18.
(duplikat wersji 2020 usunięty – identyczne DOI)

Ramdharry, G., Marsden, J., Day, B., & Thompson, A. (2006).
De-stabilizing and training effects of foot orthoses in multiple sclerosis. Multiple Sclerosis, 12, 219–226.

Bulley, C., Mercer, T., Hooper, J., Cowan, P., Scott, S., & Van der Linden, M. (2015).
Experiences of functional electrical stimulation and ankle-foot orthoses for foot drop in multiple sclerosis. Disability and Rehabilitation: Assistive Technology, 10, 458–467.

K., A., A., Gh., A., M., B., M., Z., S., A., & K., M. (2020).

Design and preliminary evaluation of a new ankle-foot orthosis for multiple sclerosis patients. Journal of Biomedical Physics & Engineering, 10, 783–792.

McCaughan, D., Booth, A., Jackson, C., Lalor, S., Ramdharry, G., O’Connor, R., et al. (2019).
Orthotic management of knee instability related to neuromuscular and CNS disorders: Patient perspectives. BMJ Open, 9.

Sutliff, M., Naft, J., Stough, D., Lee, J., Arrigain, S., & Bethoux, F. (2008).
Efficacy and safety of a hip flexion assist orthosis in ambulatory patients with multiple sclerosis. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 89(8), 1611–1617.

Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej ani fizjoterapeutycznej.

Poznaj inne moje artykuły

Kończyna górna po udarze

Sprawdź, jak ogarnąć ćwiczenia ręki bez chaosu i stresu.

Znajdź swój termin szkolenia

Kończyna dolna po udarze

Zaplanuj terapię nogi tak, by nie gubić się w chaosie.

Znajdź swój termin szkolenia

Wczesna rehabilitacja po udarze

Poukładaj terapię od pierwszych dni, zamiast działać po omacku.

Znajdź swój termin szkolenia

Neurogeriatria

Ogarnij terapię seniorów po udarze bez stresu i niepewności.

Znajdź swój termin szkolenia

Głowa i tułów po udarze

Zaplanuj stabilizację ciała tak, by terapia miała sens i strukturę.

Znajdź swój termin szkolenia

Czy orteza osłabia mięśnie? Fakty i mity o ortezach w neurologii