Dlaczego boli? Cz. III

Dlaczego boli? Cz. III

Po co mi wiedza o bólu?

Zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego Twój mniej wykształcony kolega, stosujący techniki „od czapy”, odnosi w terapii więcej sukcesów niż Ty? A może miewasz poczucie, że pomogłeś pacjentowi, mimo że nie zrobiłeś niczego sensownego? Istnieje możliwość, że w obu wypadkach terapia była trafiona, ale na innych poziomach. A gdyby nauczyć się wykorzystywać to zjawisko świadomie?

Zanim przeczytasz resztę tego wpisu

Musimy ustalić jedną rzecz: nic nie zwalnia fizjoterapeuty z obowiązku przeprowadzenia badań podmiotowego i przedmiotowego. Jeżeli pacjent cierpi z powodu uszkodzenia tkanek, należy pomóc mu zgodnie z obowiązującą wiedzą i standardami leczenia. Opisane przeze mnie wskazówki będą miały zastosowanie jako dopełnienie terapii strukturalnej oraz w sytuacjach występowania bólu o charakterze chronicznym, kiedy mózg generuje sygnał bólowy mimo braku zagrożenia dla tkanek ciała.

Dzieje się tak wtedy, kiedy w mózgu człowieka powstały połączenia neuronalne skojarzone z niebezpieczeństwem. Wywołują one ból mimo faktu, że niebezpieczeństwo minęło. Mogą je aktywować różne bodźce, często w ogóle niekojarzone z bólem, jak problemy w pracy czy sytuacje z życia codziennego. David Butler nazywa te czynniki DIMami [1]. Pisałam o nich w poprzedniej części wpisów o bólu:  Teoria SIM i DIM

Czy ktoś w ogóle to zbadał?

Wiem, że niektóre twierdzenia mogą brzmieć jak „latanie na dywanie”, ale fakty są niezaprzeczalne: mózg potrafi generować ból bez przyczyn na poziomie tkanek ciała [2] oraz NIE generować bólu mimo rozległych uszkodzeń [3].

Istnieje wiele badań naukowych potwierdzających współzależność czynników fizycznych i psychicznych w procesie powstawania bólu.

W 2011 roku naukowcy przy użyciu rezonansu magnetycznego udokumentowali, że ból psychiczny aktywuje te same obszary w mózgu co ból fizyczny. W tym (jakże okrutnym!) badaniu pokazywano badanym osobom zdjęcia byłych partnerów, z którymi rozstali się w poprzednim półroczu. Zdjęcia aktywnych obszarów porównywano do zdjęć wykonanych podczas odczuwania fizycznego bólu. Nie było różnicy!

Dlaczego boli cz. III Rys. 1 Obszary aktywowane podczas odczuwania bólu fizycznego i psychicznego Joanna Tokarska joannatokarska.pl

Rys. 1. Obszary aktywowane w mózgu podczas odczuwania bólu fizycznego i psychicznego.

W National Institute of Dental and Craniofacial Research w USA sprawdzano reakcje bólowe osób zdrowych oraz chorych na fibromialgię. Badania wykazały, że ten sam bodziec wywołuje większą reakcję u chorych niż zdrowych.

Warto podkreślić, że fibromialgia nie jest chorobą tkanek ciała; jej źródeł doszukuje się w zjawisku tzw. centralnej sensytyzacji, czyli powstaniu połączeń nerwowych oraz zmian hormonalnych prowadzących do nadmiernego odczuwania bólu mimo braku fizycznych powodów. Brzmi znajomo?

Dlaczego boli cz. III Rys.2-Fibromialgia Joanna Tokarska joannatokarska.pl

Rys. 2. Poziom odczuwania bólu u pacjentów chorych na fibromialgię oraz u osób zdrowych.

Jak wykorzystać wiedzę o bólu w praktyce terapeutycznej?

Znajdź DIMy i SIMy pacjenta. Pomocne będzie włączenie do wywiadu pytań [6]:

  1. Jak wyglądało twoje dzieciństwo?
  2. Czy miałeś jakieś traumatyczne doświadczenia?
  3. Czy kiedykolwiek rozpoznano u ciebie zaburzenia osobowości? Kiedy?
  4. Czy coś może powodować aktywację tych zaburzeń?

W celu pogłębienia wywiadu w kierunku czynników stresogennych zapytaj o takie kwestie jak:

  1. choroba lub śmierć wśród rodziny lub przyjaciół;
  2. rozwód lub problemy małżeńskie;
  3. problemy prawne;
  4. wypadek lub uraz;
  5. nowy związek lub kolejne małżeństwo;
  6. trudności w pracy lub zmiana pracy;
  7. nowy członek rodziny lub zmiana struktury rodziny;
  8. zmiana sytuacji finansowej;
  9. zmiana sytuacji mieszkaniowej;
  10. doświadczenia przemocy;
  11. zmiany w aktywności seksualnej lub inne zmiany dotyczące strefy seksualnej.

Tutaj znajdziesz gotowy kwestionariusz do wydruku: KLIKNIJ

Jak edukować?

Udowodniono, że lepsze efekty daje edukacja pacjentów z chronicznym bólem w połączeniu z fizjoterapią niż sama edukacja i sama fizjoterapia [7]. Należy jednak podjąć ten temat w sposób usystematyzowany.

Przekaz terapeuty powinien być klarowny:

  • Twój ból jest realny. Nie jest spowodowany uszkodzeniem tkanek, ale połączeniami neuronalnymi, których mózg się wyuczył.
  • Stres uruchamia powyższy mechanizm. Twój ból da się więc wyjaśnić. Nie jesteś winny.
  • Ten stan rzeczy jest odwracalny. Nie trzeba uczyć się z tym żyć.

Kiedy pacjent dostrzeże znaczenie czynników DIM i SIM, sam będzie mógł wpływać na ich ilość w życiu.

Należy zwrócić uwagę na ciężar poszczególnych komponentów problemu. David Butler używa w tym wypadku metafory wanny.Jeżeli wanna jest po brzegi wypełniona potworami, nawet maleńkie stworzenie spowoduje wychlapanie wody. Czy jednak jest ono przyczyną całej sytuacji?

Dlaczego boli cz. III Rys.-3.-David-Butler-w-trakcie-wykładu-na-temat-bólu Joanna Tokarska joannatokarska.pl

Rys. 3. David Butler w trakcie wykładu na temat bólu. Czy naprawdę ten maluszek jest wszystkiemu winien? Może warto w pierwszej kolejności usunąć z wanny którąś z bestii?

Jak rozmawiać, żeby „słowo ciałem się stało”?

Człowiek porozumiewa się za pomocą metafor. To metafory kształtują jego świadomość. Używając odpowiedniego rodzaju przenośni, terapeuta jest w stanie wpływać na świadomość pacjenta. Wyróżnia się kilka rodzajów metafor.

Metafory ontologiczne

Czuję się rozbity.

Dysk mi wyskoczył.

Metafory prognostyczne

Starość nie radość.

Rentgen zgodny z dowodem.

Metafory rozczłonkowujące

Chciałbym wymienić rękę na nową.

Nie cierpię tej nogi.

Czuję, jakby ta stopa była nie moja.

Metafory napastnicze

Jakby ktoś wbijał mi szpikulec w biodro.

Jakby ciało rozrywało się w środku.

Używając odpowiednich przenośni w komunikacji z pacjentem, można wpływać na jego postrzeganie własnego stanu zdrowia oraz budować pozytywny obraz jego ciała.

Przykład pozytywnej komunikacji z pacjentem:

P: Czuję, że brak mi smaru w stawach, kość trze o kość.

T: W takim razie spróbujmy je naoliwić. Dzięki ćwiczeniom rozprowadzimy smarowidło, a staw wchłonie je jak gąbka.

Fizjoterapia jest taką dziedziną medycyny, w której komunikacja pełni rolę kluczową. Nie zawsze najważniejsze jest wyjaśnianie szczegółów anatomicznych; czasem większą skuteczność uzyskamy, gdy zastosujemy odpowiedni „klucz” do wyobraźni pacjenta. Jego umysł wykona resztę.

Sukcesów w terapii bólu życzę Wam i sobie!

Joanna Tokarska

Dziękuję Ci bardzo za przeczytanie tego artykułu. Proszę Cię skomentuj co na ten temat myślisz. Jeśli będziesz miał jakiekolwiek pytania, to zapraszam Cię do ich zadawania.

A jeśli podoba Ci się to co piszę, to kliknij proszę “Lubię to” oraz zapisz się na mój newsletter.

Nie zapomnij za subskrybować podcastu Fizjopozytywnie o zdorwiu [podcast o fizjoterapii]

Lub po prostu zajrzyj na stronkę i zobacz Podcast o fizjoterapii

Jeżeli nie chcesz przegapić rewelacyjnych treści związanych z nowymi wywiadami, trzy dniówkami dołącz do mnie zostawiając adres email: Tak chcę i nie mogę przegapić rewelacyjnych treści:)

Dołącz do mnie na Instagramie

Dowiedz się więcej:

Dlaczego boli cz. I

Dlaczego boli cz. II

Źródła:

  1. Treating Pain Using the Brain – David Butler
    Koadlow Public Lecture 2015, 111.2017.
    https://www.youtube.com/watch?v=4ABAS3tkkuE&t=3036s
  2. The Rubber Hand Illusion – Horizon: Is Seeing Believing?, 18.11.2017.
    https://www.youtube.com/watch?v=sxwn1w7MJvk
  3. Imaging Nail Gun Injuries, 18.11.2017.
    http://www.wikiradiography.net/page/Imaging+Nail+Gun+Injuries
  4. Social rejection shares somatosensory representations with physical pain. Kross E, Berman MG, Mischel W, Smith EE, Wager TD.
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21444827
  5. Functional magnetic resonance imaging evidence of augmented pain processing in fibromyalgia. Gracely RH, Petzke F, Wolf JM, Clauw DJ.
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12115241
  6. Understanding Pain and Pain Treatments – the mind body connection. Howard Schubiner, MD, Internal Medicine Providence Hospital, 18.11.2017.
    https://goo.gl/3hpkPu
  7. Pain Neuroscience Education: State of the Art and Application in Pediatrics
    Hannah Robins, Victoria Perron, Lauren C. Heathcote, and Laura E. Simons
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5184818/
Dlaczego boli? Cz. III
joannatokarska.pl Joanna Tokarska Fizjopozytywna Fizjoterapia bez granic podcast fizjoterapeuty podkast fizjoterapia podkast fizjoterapeuty

Comments

comments

3 thoughts on “Dlaczego boli? Cz. III

  • 23/01/2018 o 17:18
    Permalink

    Bardzo dziękuję, za wyczerpującą informację o bólu. Od dwóch miesięcy choruję na półpasiec, a teraz na neuralgię po półpaścu. Biorę GABAPANTYNĘ , i choć wcześniej budził mnie ból, teraz w nocy śpię. Domyśliłam się, że ten ból mam w głowie, a nie w miejscach po półpaścu. Teraz wiem to na pewno i muszę odpowiednio zająć się moim problemem. Raz jeszcze dziękuję, za chęć przekazania swojej wiedzy na forum. Maria K-K.

    Odpowiedz
    • 23/01/2018 o 20:42
      Permalink

      Dziękuję za piękny komentarz 🙂
      Życzę owocnej walki z własnymi demonami. Jestem przekonana, że potrafi Pani co najmniej złagodzić dolegliwości.
      Trzymam kciuki!!!
      Joanna

      Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *